Một bài thơ hay của Bác!

E-mail | Bản in | Lưu xem sau

Chiều tối

Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ

Chòm mây lơ lửng giữa từng không

Cô em xóm núi xay ngô tối

Xay hết lò than đã rực hồng.

Đề tài “Chiều” ta gặp nhiều trong thơ xưa và nay, cả thơ phương Đông và thơ phương Tây.

Chiều bắt đầu từ lúc mặt trời thấp hẳn về Tây. Cảnh và người khi đã nhuốm hoàng hôn, thường là trầm lắng, rất hợp với nỗi lòng lữ thứ, tha hương. Chiều ấy, Bác Hồ đang là một lữ khách bất đắc dĩ, trong cảnh người tù bị giải đi trên đường thiên lý. Sau một ngày đi bộ mệt nhọc, Bác cũng muốn có chốn nghỉ chân.

Tâm thế của người tù cách mạng, nằm trong tâm thế của nhà thơ, cảnh chiều hiện lên như vẽ và cũng đủ để giãi bày, bộc lộ một cách nhìn mới mẻ khác thường. Cánh chim, chòm mây, cô em xóm núi... đều nhuốm vẻ mỏi mệt, nặng nề. Chiều đang vất vả, nặng nhọc đi vào đêm tối. Nhịp thơ chậm, đọc lên có phần uể oải, lại có phần giục giã, bàng bạc hết ba phần tư bài tứ tuyệt.

Nếu cứ tiếp tục cung bậc này, bài thơ dễ trôi vào bằng phẳng đều đều. Đột khởi, câu thơ thứ tư đưa bài thơ lên cao trào nhờ ở một chữ “hồng” rực sáng. Ánh lửa từ bếp than đã đến giờ cao điểm, sáng hồng lên, làm sáng cả khung cảnh nặng nề, bạc nhược ở ba câu trên.

Hai chữ: “dĩ hồng” trong nguyên bản chữ Hán được dịch là “đã rực hồng” rất sát nghĩa và nói được cái thần của bài thơ. Tứ tuyệt đã khó, viết cho ra giọng Đường thì lại càng khó hơn. Bài “Chiều tối”, hơi thơ Đường thật rõ, nhiều người am hiểu chữ Hán và thơ chữ Hán, nhiệt liệt ca ngợi chữ “hồng”. Thầm tự, nhãn tự là ở đây.

Khi dịch bài “Chiều tối” sang thơ Pháp, tác giả Phan Nhuận cũng để hết tâm huyết vào câu thơ thứ tư và chữ hồng đặc sắc ấy. Thôn nữ (Fille au village) xay xong ngô, lò lửa bừng lên ánh sáng hồng (Rouge lumière). Thơ Pháp thiên về sức gợi, sức cảm gặp sự thâm thuý, ý ở ngoài lời của thơ Đường. Được biết, người đọc Pháp đọc thơ Bác rất thích cái “ánh sáng hồng” trong bài “Chiều tối”.

Nhờ một chữ “hồng” mà cả Đông và Tây đều đón nhận bài thơ trên với một tình cảm đặc biệt.